十一不少文字工廠

【外婆家有事】誰的廟？泰國柬埔寨相持不下

文：張正（四方報總編輯）

*本文同步於國語日報週刊、泰文四方報、柬埔寨文四方報刊登

泰國與柬埔寨兩個虔誠的東南亞佛教國家，最近為了一座印度教寺廟兵戎相見，鬧到國際法庭下令兩國撤軍。這是怎麼回事？

這座引起爭議的柏威夏寺（Preah Vihear Temple╱泰文ปราสาทพระวิหาร╱柬文ប្រាសាទព្រះវិហារ），建於印度教仍流行於東南亞的公元九世紀，寺中原本供奉印度教濕婆。十三世紀後，隨著印度教在這一地區的衰敗，柏威夏寺逐漸融合佛教元素，成為佛教寺廟。

柏威夏寺建於陡峭山崖之上，融和自然景觀、建築藝術和宗教功能為一體，寺內處處皆是精美的古代石雕，雖歷經千年滄桑，然風華不減。2008年，柬埔寨以柏威夏寺向聯合國教科文組織申請世界文化遺產，順利通過，卻也因此掀起風波。

法國的爛攤子

柏威夏寺位於泰柬兩國邊境海拔525公尺的馬誇山上，靠柬埔寨這邊是陡峭的山崖，香客只能由泰國一側沿山坡拾級而上進入寺廟。

1904年，當時的暹羅（現今泰國）與殖民柬埔寨的法國官員協商邊界，雙方同意沿馬誇山山脊劃定邊界。由於柏威夏寺位在崖頂，若按照山脊劃邊界，柏威夏寺應在暹羅界內。但法國官員在3年後拿出的邊界圖，柏威夏寺卻被劃入柬埔寨一側。國勢較弱的暹羅政府儘管有異議，但仍接受了這張邊界圖。而這張圖，也成了日後國際法庭判決的重要依據。

柬埔寨於1953年脫離法國獨立，泰國軍隊隨即於次年佔領柏威夏寺，柬埔寨一狀告上了國際法庭。國際法庭依據當年的法國人繪製的邊界圖，判定該寺屬於柬埔寨，泰國並應歸還寺內原有文物。泰方雖然抗議，表示那張邊界圖違背常理，是在法國強勢主導下的無效文件，國內也掀起大規模示威，但事隔一年，泰國仍屈服於國際壓力，自該寺撤軍。幸虧柬方也釋出善意，表示泰國公民進入寺廟無須辦理簽證，泰國政府也不必歸還寺內流失的文物。

原本就此相安無事，但是在2008年柏威夏寺成為世界文化遺產之後，雙方再起爭議，數度駁火，互有傷亡，當地平民百姓也紛紛走避。海牙國際法院今年七月決定，泰柬雙方必須立即停火、自該寺周邊撤回軍隊。兩國雖然心不甘情不願，但彼此都知道短時間內不可能得到滿意的結果，也就暫時休兵。

上帝的不歸上帝

泰國和柬埔寨兩國，相似之處甚多：兩國都有皇室制度，兩國多數人民皆信仰佛教，每年的四月，兩國都慶祝潑水節。不過這些相同之處，並不能保證彼此不會起爭執。

對於柏威夏寺的爭端，有人說，柬埔寨是為了賺更多的觀光財，所以急著將柏威夏寺申請為世界文化遺產，以致泰國方面不滿。也有人說，泰國之所以態度強硬，是因為反對派煽動民族主義，迫使泰國政府必須採取激烈的軍事行動。

這些都是理由，但是對於化解爭端沒有幫助。由於說不清的糾葛歷史，即使國際組織今天再將柏威夏寺判給泰柬任何一國，另一國必定還會抗議，然後不久之後，再起爭端。

柏威夏寺究竟是哪一國的？或許不該這樣問。基於宗教信仰而存在的各式建築，理應是諸神諸佛的領地，怎麼會屬於世俗的「國家」呢？該問的是，千百年來，各國的疆域隨著各國國勢的強弱而消長，然而，人民的幸福是不是也隨之高低？

【មានរឿងនៅផទះរបស់លោកយាយ】

តើជាបរាសាទរបស់នាក់ណា?បឬទេស​កមពុជានិងបឬទេសថៃមិនអាចដោះសរាយដាច់សឬឡះ។

អតងបទៈ​​​​​ចាង​ចឹង

បកបឬែដោយៈឈឹនស៊ូចៀន

បឬទេសកមពុចានិងបឬទេសថៃដែលសឋិតនៅអាសីអាគេយ៍ហើយមានជំនឿទៅលើពឬះពុទធសាសនាដូចគនា។ថីៗនេះដោយសារតែបឬាសាទមួយដែលជាទីសការៈសឬមាប់សាសនាឥណឌា​ក៏បានដឹកនាំកងទ័ពអោយទៅបឬឈមមុខដាក់គនានៅទីនោះ។ធវើអោយមានការភញាក់ផអើលទៅដល់តុលាការពិភពលោកហើយបានបញជាអោយបឬទេសទាំងពីរដកកងទ័ពថយរៀងៗខលួន។តើវាមានរឿងអវីកើតឡើងទៅ?

បឬាសាទពឬពះវិហារ(Preas Vi Hear Temple) ដែលជាមូលហេតុដែលបណដាលអោយមានជំលោះនេះ​​​បានសាងសងឡើងដើមបីជាទីសការៈបស់សាសនាឥណឌាដែលទាន់សម័យជាងគេនៅសម័យនោះនៅស​.វទី៩។កាលដើមឡើយនៅកនុងបឬាសាទនៅកនុងបឬាសាទគឺជាទីសការៈរបស់សាសនាឥណឌានិងពឬមញសាសនា។នៅកឬោយស.វទី១៣​ដោយសាតែសាសនាឥណឌាបានបាត់បង់គេឈមោះអំពីទឹកដីនេះ​បឬាសាទពឬះវិហារក៏បានរំលាយទៅតាមពឬះពុធសាសនាបនតិចមដងៗហើយក៏បានកឡាយទៅជាពឬះពុធសាសនាវិញ។

បឬាសាទពឬះវិហារបានសាងសងនៅលើជឬេះភនំដចោតពឬមជាមួយនិងទេសភាពដ៏បឬណិតរួមទាំងការសាងសងនិងកបាច់រចនាយ៉ាងឥតខចោះបានរំលាយទៅជាទេសសភាពតែមួយ​។នៅគឬប់ទិសទៃនៃបឬាសាទេពោពេញទៅដោយចំលាក់បូរាណដែលមានកបាច់រចនាយ៉ាងរស់រវើកបើទោះបីជាវាមានបឬវតិសាសរាប់រយពាន់ឆនាំមកហើយក៏ដោយកដីក៏ប៉ុនតែមិនអាចលុបបំបាត់ភាពសឬស់សអារបស់វាបានឡើយ។

នៅឆនាំ២០០៨បឬទេសកមពុជាបានយកបឬាសាទពឬះវិហារទៅចុះចូលកនុងបញជីបិតិកភ័ណពិភពលោកជាមួយនឹងអង់ការសហបឬជាជាតិបានយ៉ាងជោគជ័យ។ហើយវាក៏បានកលាយទៅជាភជុះភលៀង។

ដោយសារតែការធវើការដោយគមានភាពទទួលខុសតរូវរបស់បរទេសបារាំងៈ

បរាសាទបរះវិហារសឋិតនៅលើភនំដងរ៉ែកដែលជាបរំបរទល់រវាងបរទេសកមពុជានិងបរទេសថៃដែលមានបរវែង២៥២ម៉ែត។​ផនែកដែលនៅខាងបរទេសកមពុជាគឺជាជរោះយ៉ាងចោត​​​​ភញៀវទេសចរណ៍ដែលចង់ឡើងទៅខាងលើគឺតរូវតែឡើងទៅតាមបរទេសថៃតែប៉ុណោះ

នៅឆនាំ១៩០៤នៅពេលដែលបរទេសកមពុជាសឋិតនៅកនុងរបបអាណានិគមបារាំងបរទេសសៀមដែលជាបរទេសថៃសពថង៉ៃបានណាត់ជួបហើយបាននិយាយចចារគនានៅទីនោះហើយបានសមរាច់ពរមពរៀងគនាថានឹងយកជួរភនំដងរ៉ែកធវើជាពរំបរ៉ទុលខាន់រវាងបរ៉ទេសទាំងពីរ។ដោយបរ៉សាទពរ៉ះវិហារមានទីតាំងសឋិតនៅចំកំពូលជរោះភនំបើយោងទៅតាមកិចសនយាលើកនោះបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារគឺមានទីតាំងសឋិតនៅខាងភាគីបរ៉ទេសសៀម។ក៏ប៉ុនតែ៣ឆនាំករោយមកមនតរីនៃបរ៉ទេសបារាំងបានយកផែនទីពរំដែនថមីមកគឺបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារបែរជានៅខាងបរ៉ទេសកមពុជាទៅវិញ។នៅពេលនោះបរ៉ទេសថៃកមពុងតែសឋិតនៅកនុងសឋានភាពមិនសូវនឹងនរហើយរាជរដឋាភិបាលរបស់បរ៉ទេសថៃនៅមិនទាន់បរ៉មពរៀងនៅឡើយទេហើយក៏មិនបានបដិសេដិដែរ។ករ៉ោយមកផែនទីមួយនេះក៏បានកឡាយទៅជាភសដុតាងយ៉ាងសំខាន់របស់តុលាការពិភពលោក។

បរ៉ទេសកមពុជាបានទទួលឯរាជជាតិអំពីបរ៉ទេសបារាំងនៅ១៩៥៣ហើយនៅកនុងឆនាំដដែលនេះបរ៉ទេសថៃក៏បាននាំកងទ័ពរបស់ខលួនមកគរប់គរង់នៅបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារដោយគិតថាវាគឺជាកមសិទរបស់ខលួន។ហើយបរ៉ទេសកមពុជាក៏បានយករឿងនេះទៅផដឹងដល់តុលាការពិភពលោក។ដោយយោងទៅតាមផែនទីដែលជនជាតិបារាំបានបន់សល់ទុកគឺបានបាញ់ជាក់ថាវាគឺជាកមសិទរបស់បរ៉ទេសកមពុជាហើយបរ៉ទេសថៃក៏គួរតែយកវតឋុបុរាណទាំងប៉ុនម៉ានយកមកសងអោយបរ៉ទេសកមពុជាវិញដូចដើម។

កាលពីដើមឡើយបរ៉ទេសទាំងពីរសិទតែជាបរ៉ទេសដែលមានភាពសុខសានគមានភាពទុកកងវល់អវីឡើយ។ប៉ុតែនៅកនុងឆនាំ២០០៨ករ៉ោយពេលដែលបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារបានកឡាយទៅជាបិតិកភ័ណពិភបលោកបរ៉ទេសទាំងពីរក៏បានកឡាយទៅជាមានភាពមិនពេញចិតយ៉ាងខឡាំងហើយក៏បានបង់កើតសង់គរាមយ៉ាងកំហុលនេះឡើងមកយ៉ាងលឿនហើយវាធងន់ធងររហូតទៅដល់មានការកាប់សំលាប់បង់ហូរឈាមគនាហើយបរ៉ជាជនដែលគមានកំហុសទាំងឡាយក៏បានរត់ភាសខលួនចេញអំពីទីលំនៅរបស់ខលួនដើមបីរកសាជីវិតអោយគង់។នៅខែកកដាកនុងឆនាំដដែលនេះតុលាការយុតិធមពិភពលោកបានសំរេចថាអោយបរ៉ទេសទាំងពីរតរ៉ូវតែពនលត់ភលើងសង់គរាមនេះជា​នទាបន់កំបីខានហើយតរ៉ូវតែដកកងទ័ពចេញអំពីពរំដែនេរៀងៗខលួន។បរ៉ទេសទាំងពីរភាគីសុទតែកើតមានកដីមិនសុខចិតក៏ប៉ុនតែពួកគេក៏បានដឹងហើយថាបើសិនជានៅរឹងទទឹងមុខជាគមានលិទធិផលលអរដែរ​ដូចចណេះហើយក៏បាននាំគនាដឹកនាំកងទ័ពចេញពីទីនោះតាមការសនើរសុំ។

អវីដែលជារបស់ខលួនបែរជាមិនអាចកឡាយទៅជារបស់ខលួនទៅវិញ។

បរ៉ទេសកមពុជានិងបរ៉ទេសថៃទាំងពីភាគីជាបរ៉ទេសដែលមានចំណុចដូចគនាជាចរើនមានដូចជាៈបរ៉ទេសទាំងពីរសុទតែជាបរ៉ទេសដែលមានការគរប់គរងដោយពរ៉ះមហាកសាត់។ហើយជាបរ៉ទេសដែលកាន់សាសនាពរ៉ះពុធដូចគនា​ហើយជារៀងរាល់ឆនាំនៅខែមេសាជារៀងរាល់ឆនាំតែងតែមានបរ៉ារុបពរ៉ះរាជពិធីជះទឹក។ក៏ប៉ុតែភាពដូចសរ៉ដៀងគនាទាំងនេះមិនអាចបញឈប់ពួកគេមិនអោយមានជំលោះនិងគនាបានឡើយ។

ចំពោះជំលោះដន់ដើមបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារនេះមានមនុសខឡះបានយល់ថាគឺដោយសារតែបរ៉ទេសកមពុជាចង់អោយបរ៉ទេសរបស់ខលួនមានភាពទាក់ទាញភៀវទេសចរណ៍អោយកាន់តែចរើនឡើងដូចនេះហើយក៏បានយកបរ៉ាសាទបរ៉ះវិហារទៅចុះជាបិតិកភ័ណពិភពលោក​ហើយវាក៏បានធវើអោយបរ៉ទេសថៃមានភាពមិនពេញចិតយ៉ាងខឡាំង។

ហើយក៏មានមនុសមួយចំនួនទៀតបាននិយាយថាគឺដោយសារតែរាជរដឋាភិបាលរបស់បរ៉ទេសថៃមិនអាចបរ៉ឆាំងនឹងការបដិវតិរបស់បរ៉ជាជនរបស់ខលួនដូចនេះក៏បានបំពេញទៅតាមសំណងរបស់ពួកគេហើយក៏បានបង់ករសង់គរាមនេះឡើងមក។

ទាំងនេះសុទតែជាមូលហេតុដែលគួរតែយកមកពិចារណាទាំងអស់ប៉ុនតែវាក៏នៅតែមិនអាចធវើរអោយមានភាពលអរបរ៉សើរអវីឡើយ។មូលហេតុសំខាន់់បំផុតគឺការនិយាយមិនបានចបាស់លាស់របស់បរ៉វតិសាស់ទើបធវើរអោយមានសភាពដូចពេលនេះ។

តុលាការពិភពលោកមានភាពពិបាកសំរេចចិតយ៉ាងខលាំងចំពោះប៉ាញ់ហារមួយនេះថានឹងអោយបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារទៅជាកមសិទរបស់បរ៉ទេសមួយណាកនុងចំណោមបរ៉ទេសទាំងពីរហើយតើបរ៉ទេសមួយណាដែលតរ៉ូវតែជានាក់ដែលសងវាទៅអោយបរ៉ទេសមួយទៀតដោយគមានកាតវ៉ាអវីរទាំងអស់។ហើយករ៉អោយកមមិនយូរប៉ុនម៉ានបរ៉ទេសទាំងពីរក៏មានសង់គរាមនឹងគនាទៀត។

តាមពិតទៅការសាងសង់យ៉ាងបរ៉ណិតដែលបង់ហាញយ៉ាងចបាស់អំពីការបូជាចំពោះពរ៉ះគរ៉ប់ៗពរ៉ះអង់និងអទិទេពគរ៉ប់ពរ៉ះអង់។តើបរ៉ាសាទពរ៉ះវិហារគឺជារបស់នាក់ណាអោយពិតបរ៉ាកដទៅ?នេះគឺមិនមែនជាសំនួរដែលគួរអោយសួរនោះទេតាមពិតទៅសំនួរដែលគួរអោយសួរនោះគឺថាតើវាម៉េចនឹងអាចកលាយទៅជារបស់បរ៉ទេសណាមួយទៅ?ហើយតើថារាប់រយពាន់ឆនាំមកនេះសកដានុពុលហើយនិងបូរណៈភាពទឹកដីរបស់បរ៉ទេសគឺសុទតែមានភាពឡើងចុះមិនទៀងទាត់ហើយបរ៉ជាជនក៏មានភាពមិនសុខសានដូចនោះដែរ។

【新住民家庭活動】10/3-新住民法律講座時間：10月3日    下午 13：30-16：30地點：老人會館三樓講師：曾錦源 律師課程內容：婚姻法律之探討歡迎對此課程有興趣的朋友們一 ...《 詳全文 》

“Hữu học hữu thuật” – Cuộc sống sinh động của Thành Lộ Xuyến Dịch: Hiểu Lê 有學有術  成露茜走過精彩人生 翻譯╱曉黎 Tin Lập Báo: Thành Lộ Xuyến, Giám đốc Nhà tưởng niệ ...《 詳全文 》

大俠成露茜：有學有術有夢想，亦儒亦俠亦詼諧   文╱張正2010/1/28   第一次聽到社長的聲音，是在25歲半夢半醒等待工作的一個秋日午後。   只知道有一位台灣立報的 ...《 詳全文 》

  Mau tìm Quan Hong ! 尋找全虹！     Báo Bốn Phương số 039 sẽ xuất hiện tại các cửa hàng Arcoa (Quan Hong) vào ngày 31/12 tới! Những độc giả đầu tiên đến cử ...《 詳全文 》

不知天高地厚的迎娶隊伍抵達 女方的迎接陣仗，好像不打算答應 不料新娘笑臉盈盈直奔敵營 收下了一束藏著地契的鮮花 女方家長無奈，只好接受拜別 女兒，把雨衣穿起來，外頭下雨 媽媽哭了～～丈母 ...《 詳全文 》

喂～～請問找哪位？ 什麼？你說你是張小晴？ 張小晴是個小孩子，應該還不會打電話吧～～ 姑且相信你，你說清楚一點 糟！張小晴出事了！ 她是被海綿寶寶綁架？ 或者在賭場輸到脫褲子？ 還是飆車 ...《 詳全文 》

咦？這是什麼？ 好東西！手腳要快！ 我是台灣人，當然喝台灣啤酒囉～～ Open it ! 有點打不開 輕啜 豪飲！！！ 噓～～不要講出去唷～～ 宋！ 呆～～ 茫啊～～走路有點晃了你喝了什麼？快吐出來 ...《 詳全文 》

01有人在拍照 02拍三小？ 03就是抱大腿呀 04還要磨蹭 05抱完大腿抱小腿 06啊～～這牛仔褲粗糙的觸感... 07超爽～～ 08拍夠了沒 09恨意醞釀中 ...《 詳全文 》

左右看 龍著「大江大海，一九四九」 左看： 抹煞大是大非的小鼻子小眼睛   終於，一九四九年中國內戰的失敗者扯嗓出聲了，打破了中國國民黨六十年的緘默，也代言了台灣外省人凋 ...《 詳全文 》